Schenden ‘mededelingsplicht’ turboliquidatie

Rechtsvraag

Treft een bestuurder een persoonlijk ernstig verwijt vanwege een onrechtmatige turboliquidatie van een rechtspersoon?

In het kort

X wordt als (middellijk) bestuurder van A B.V. persoonlijk aansprakelijk gesteld door haar schuldeiser, onder meer omdat hij A B.V. door middel van een turboliquidatie heeft ontbonden terwijl A B.V. nog over baten beschikte. De verhuurder van het voorheen door A B.V. gehuurde bedrijfspand blijft achter met een vordering. De verhuurder stelt X persoonlijk aansprakelijk en wordt in het gelijk gesteld door de kantonrechter.

De kantonrechter verwijt X dat hij Bedrijfsnaam B.V. en haar 100%-dochtervennootschap A B.V. door middel van een turboliquidatie heeft ontbonden, terwijl deze vennootschappen ten tijde van de turboliquidaties nog over baten beschikten. Deze baten hadden eerst vereffend moeten worden. Bovendien heeft X de verhuurder niet ingelicht over de (aanstaande) turboliquidaties. Sterker nog: X heeft de verhuurder in de waan gelaten dat de vennootschappen nog bestonden en activiteiten ontplooiden, terwijl later met terugwerkende kracht werd geturboliquideerd. Ook na de ontbinding van de vennootschappen is X het pand blijven gebruiken, terwijl daarvoor geen huur werd betaald. X heeft hiermee zeer onzorgvuldig gehandeld en de belangen van de verhuurder veronachtzaamd. Daar komt bij dat X de baten waarover de vennootschappen beschikten, heeft aangewend om overige schuldeisers selectief te betalen, terwijl de verhuurder werd overgeslagen. Op basis van het voorgaande wordt X aansprakelijk geacht voor de door de verhuurder geleden schade. De schade wordt vastgesteld door een vergelijking te maken tussen de werkelijke situatie na de turboliquidatie en de hypothetische situatie waarin de turboliquidatie achterwege zou zijn gebleven.

In gelijke zin

ECLI:NL:RBGEL:2023:2374, ECLI:NL:RBNHO:2022:12246, ECLI:NL:RBNHO:2022:4677

Tip voor de praktijk

Ook indien geturboliquideerd wordt vóórdat de Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie in werking treedt, is het raadzaam schuldeisers van de betreffende onderneming te informeren over de (aanstaande) turboliquidatie. Het niet informeren kan immers leiden tot een persoonlijk ernstig verwijt aan het adres van de bestuurder inclusief schadeveroordeling.

Noot

De uitspraak

1. Er is veel te doen om de turboliquidatie nu een wetswijziging in zicht is. Niet voor niets wordt deze vorm van de ontbinding van een rechtspersoon, waarbij de vereffening achterwege blijft, regelmatig geassocieerd met ‘flitsfraude’ en ‘spook- of plof-B.V.’s’. Hoe misbruik van deze wettelijke ontbindingsvorm voor komt in de praktijk, wordt in deze uitspraak wederom (voor de verhuurder: pijnlijk) duidelijk. De nadruk ligt in deze uitspraak op een gebrek aan communicatie richting de crediteur(en). De verhuurder is erin geslaagd om als crediteur de bestuurder van zijn huurders (Bedrijfsnaam B.V. en A B.V.) persoonlijk aansprakelijk te stellen voor de door de verhuurder geleden schade.

2. In de kern gaat deze zaak over een winkelhuurder (Bedrijfsnaam B.V. en A B.V. gezamenlijk) die stopte met het betalen van de huurpenningen aan de verhuurder, ondanks toezeggingen daartoe. De betaalplichtige B.V.’s werden met terugwerkende kracht door middel van een turboliquidatie ontbonden. Op dat moment waren er echter wel degelijk nog baten. De huurder informeerde de verhuurder niet over de ontbinding. Integendeel, ook na de ontbinding van de vennootschappen is X het pand blijven gebruiken en is zich blijven gedragen als bestuurder van de reeds ontbonden vennootschappen.

3. De verhuurder spreekt X aan als bestuurder van de ontbonden B.V.’s.

4. De kantonrechter oordeelt dat X op diverse manieren een persoonlijk ernstig verwijt kan worden gemaakt. X heeft de B.V.’s geturboliquideerd, terwijl de B.V.’s nog over baten beschikten. Dat had niet gemogen: X had eerst de baten moeten vereffenen. Bovendien heeft X de verhuurder niet ingelicht over de (aanstaande) turboliquidaties. X heeft de verhuurder na de turboliquidaties zelfs in de waan gelaten dat de B.V.’s nog bestonden en activiteiten ontplooiden. X bleef zich ook gedragen als bestuurder van de B.V.’s. X heeft – zo oordeelt de kantonrechter – met zijn handelen welbewust de situatie laten ontstaan dat de verhuurder niet betaald zou worden. Op geen enkel moment heeft X aan de verhuurder te kennen gegeven de betaalplichtige B.V.’s de betalingsverplichting niet zouden nakomen. X heeft hiermee zeer onzorgvuldig gehandeld en de belangen van de verhuurder veronachtzaamd. X kan hiervoor een persoonlijk ernstig verwijt worden gemaakt.

5. Een bestuurder kan aansprakelijk zijn voor de schade die crediteuren lijden na een onrechtmatige turboliquidatie. Dat is niet nieuw. Zo oordeelde Rechtbank Gelderland onlangs dat een bestuurder een persoonlijk ernstig verwijt kon worden gemaakt omdat hij over was gegaan tot turboliquidatie van een vennootschap terwijl die vennootschap op dat moment nog baten had en er rekening moest worden gehouden met een aankomende terugbetalingsverplichting aan de gemeente. De bestuurder werd aansprakelijk gehouden en veroordeeld tot betaling van de door de schuldeiser geleden schade.

6. Rechtbank Noord-Holland oordeelde in een soortgelijke zaak dat een bestuurder van een geturboliquideerde vennootschap die ten tijde van de turboliquidatie nog over baten beschikte, niet handelde als een redelijk handelend bestuurder. Net als de rechtbank in de geannoteerde uitspraak, kwam de rechtbank tot dit oordeel onder meer omdat onduidelijk was gebleken waar de baten waren gebleven (in casu: een geleend bedrag). Het moest er daarom voor worden gehouden dat de baten niet aan de vennootschap ten goede waren gekomen. In een andere uitspraak oordeelde de Rechtbank Noord-Holland dat door het administratief schrappen van activa vlak voor de turboliquidaties, sprake was van frustratie van betaling en verhaal, waardoor eiseres in die zaak werd benadeeld. De bestuurder werd veroordeeld tot vergoeding van de door de benadeling ontstane schade.

7. Dat misbruik en fraude bij turboliquidatie op de loer liggen is al sinds jaar en dag duidelijk. Dat is ook de aanleiding geweest om de wetgeving op dit vlak te wijzigen.

8. Wat deze zaak onderscheidt van soortgelijke zaken, is dat de bestuurder niet alleen verhaalsfrustratie wordt verweten, maar dat de kantonrechter de bestuurder expliciet verwijt de verhuurder niet te hebben geïnformeerd over de (aanstaande) turboliquidaties. Ook wordt hem verweten dat hij de verhuurder in de waan heeft gelaten dat de vennootschappen nog bestonden.

9. De kantonrechter is van oordeel dat het doen van mededeling van een (voorgenomen) turboliquidatie van een redelijk denkend bestuurder mag worden verwacht. Een dergelijke mededelingsplicht is in Nederland niet wettelijk verankerd.^[1] De kantonrechter lijkt in zijn oordeel voor te sorteren op de aanstaande wetswijzigingen van 15 november 2023. Op die datum treedt de Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie in werking. Die wet regelt onder meer dat de bestuurders van een geturboliquideerde vennootschap, de schuldeisers onverwijld op de hoogte moeten brengen zodra aan de deponeringsplichten uit de nieuwe wet is voldaan.

10. Deze ‘bekendmakingsverplichting’ wordt in het leven geroepen omdat de wetgever van mening is dat schuldeisers spoedig kennis moeten kunnen nemen van de beëindiging van een rechtspersoon. Of al dan niet aan de mededelingsverplichting is voldaan, kan de rechter als omstandigheid meewegen in een eventuele procedure tegen het bestuur in het kader van de ontbinding zonder baten.^[2] Door de bekendmakingsverplichting zou de rechtsbescherming van schuldeisers moeten verbeteren en het vertrouwen in de turboliquidatie moeten toenemen. Daar zetten wij reeds vraagtekens bij.^[3]

11. Desalniettemin was de bekendmakingsplicht, zoals deze ook lijkt te volgen uit deze uitspraak, een stap vooruit geweest voor de schuldeiser in dit geval. Op grond van de toekomstige wet had de verhuurder dan een inzagerecht verkregen wegens het schenden van de bekendmakingsverplichting door X. Dat had ertoe geleid dat voor hem inzichtelijk was geworden wat er met de baten was gebeurd waarover Bedrijfsnaam B.V. en A B.V. ten tijde van de turboliquidaties nog beschikte. Dat zou zijn bewijspositie aanzienlijk hebben verbeterd.

12. Bovendien had het Openbaar Ministerie onder de nieuwe wetgeving kunnen overwegen een bestuursverbod te vorderen. In de Memorie van Toelichting en de in te voeren wet is benoemd dat een bestuursverbod op de weg ligt als de bestuurder in aanloop naar de turboliquidatie doelbewust één of meer schuldeisers aanmerkelijk heeft benadeeld.^[4] Daarvan lijkt in dezen bij uitstek sprake te zijn. De kantonrechter maakt een dergelijk verwijt ook aan het adres van de bestuurder door te oordelen dat sprake is van ‘selectieve betaling’ en ‘selectieve betalingsonwil’.^[5]

13. Deze uitspraak is een van de uitspraken waaruit misbruik van de turboliquidatie blijkt. De praktijk heeft (al geruime tijd) behoefte aan een wetswijziging om dit te kunnen voorkomen of te sanctioneren. Hoewel op dit moment nog geen wettelijke verplichting bestaat tot het informeren van de schuldeisers over een (aanstaande) turboliquidatie, laat deze uitspraak wel zien dat het achterwege laten van een dergelijke mededeling mogelijk leidt tot bestuurdersaansprakelijkheid. Is dit dan het einde van de ‘spook-B.V.’s?’.

^[1] In België dient wel worden voldaan aan de publicatieplicht bij de turboliquidatie, waardoor schuldeisers kennis kunnen nemen van de ontbinding van de BVBA o.g.v. art. 195 Wetboek van Vennootschappen.

^[2] Kamerstukken II 2021/22, 36 172, nr. 3, p. 8.

^[3] HERO 2023 / N-003.

^[4] Kamerstukken II 2021/22, 36 172, nr. 3, p. 22; voorgesteld art. 2:19c lid 1 onder b BW, zie Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie, Stb. 2023, 243.

^[5] R.o. 4.27 en 4.28.